Agenda

Drie Leidenaren nodigen ons uit om met hen na te denken over verhalen, rituelen en gemeenschap van 3 oktober. Samen met Rik Kamps, oud-voorzitter van de 3 oktober Vereeniging, filosoof Ad Verbrugge en Olga van Marion, universitair docent Nederlandse letterkunde en cultuur, verkennen we de geest van 3 oktober aan de hand van drie onlosmakelijk verbonden thema’s: verhalen, rituelen en gemeenschap. Verhalen geven betekenis aan wat wij herdenken en vieren. Rituelen geven die verhalen een vorm die we samen beleven. En gemeenschap ontstaat wanneer een stad zichzelf herkent in wat zij samen viert en doorgeeft. Tijdens de bijeenkomst worden bovendien videofragmenten vertoond over Leidens Ontzet, waarin Leidenaren vertellen over hun persoonlijke beleving van 3 oktober.

3 oktober is meer dan een feestdag. Het is een verhaal dat al meer dan vierenhalve eeuw wordt verteld. Een verhaal van vrijheid en verbondenheid, dat leeft in de rituelen van de stad en wordt doorgegeven van generatie op generatie. Op deze dag ontmoeten geschiedenis en heden elkaar en wordt Leiden even meer dan een verzameling straten en stenen: een gemeenschap die zichzelf viert en herkent.

Maar wat is het dat ons, al meer dan vierenhalve eeuw na het Ontzet van Leiden, nog altijd samenbrengt? Waarom voelen de rituelen van 3 oktober voor zoveel mensen zo vertrouwd en betekenisvol? Welke verhalen geven we door? En hoe ontstaat die bijzondere gemeenschap die ieder jaar opnieuw haar feest viert?

Misschien is dát wel de geest van 3 oktober: het besef dat wij deel uitmaken van iets dat groter is dan onszelf. Dat verhalen, rituelen en gemeenschap niet alleen uitdrukking geven aan wat wij vieren, maar ons ook helpen betekenis te geven aan wie wij zijn en wat wij aan elkaar doorgeven.

In deze serie lezingen gaan zes experts van verschillende universiteiten op zoek naar antwoorden aan de hand van actuele en historische voorbeelden van over de hele wereld.
Vandaag Prof. dr. Alette Smeulers, Emeritus hoogleraar Internationale Misdrijven, Universiteit Groningen
Wat drijft oorlogsmisdadigers, genocideplegers en terroristen? Hoe kunnen we hun gedrag verklaren en waarom doen ze wat ze doen? En vooral wanneer en hoe speelt religie daarin een rol? In deze lezing ligt de focus op daders die gedreven worden door hun rigide en extremistische opvatting van hun geloof en religie.

Toegang gratis.

Vandaag Prof. dr. Heleen Murre ­ van den Berg, Hoogleraar Mondiaal christendom, Radboud Universiteit
Wanneer speelt religie een rol in conflicten, en wanneer misschien helemaal niet? Wat is daarbij de rol van lokale en internationale betrokkenen? Betekent religie ook iets positiefs voor deze regio? Ook in het Midden­ Oosten speelt religie nog steeds een belangrijke rol in de samenleving. Religieuze identiteit is vaak een juridisch gegeven.

Toegang gratis.

Vandaag Prof.dr. James Kennedy, Hoogleraar Politieke Geschiedenis, Universiteit Utrecht
Wat is het effect geworden van een ‘goddeloze’ grondwet voor de seculiere republiek de Verenigde Staten op de Amerikanen, het door Abraham Lincoln in 1861 omschreven als een ‘bijna uitverkoren volk’? In hoeverre beïnvloedt het religieuze zelfbeeld van de VS nog steeds de aard van haar oorlogen?

Toegang gratis.

Vandaag Prof.dr. Heleen Zorgdrager, Emeritus hoogleraar Systematische Theologie en Genderstudies Protestantse Theologische Universiteit
Wat zijn de principes van een nieuw Europees vredes­- en veiligheidsbeleid, en hoe staan we daar tegenover? Hoe verhoudt “de andere wang” zich tot de verantwoordelijkheid van verdediging, en vredesethiek tot bewapening? En welke rol heeft de kerk in het kritisch duiden van conflicten en het aanspreken van machthebbers op hun daden en hun verantwoordelijkheid?

Toegang gratis.

Vandaag: Prof. dr. Gerrie ter Haar, Emeritus hoogleraar Religie en Ontwikkeling, Institute of International Social Studies, Erasmus Universiteit
Wat is de relatie tussen [christelijke] religie en conflict in sub­ Sahara Afrika sinds de Europese kolonisering van het continent? Hierbij staat het begrip s/Spirit centraal, dat in de geschiedenis van Afrika van historisch belang is gebleken en een blijvend kenmerk van de contextualisering van de christelijke religie in Afrika.

Toegang gratis.

Vandaag Prof.dr. Govert Buijs Hoogleraar Filosofie van Cultuur, Politiek en Organisatie, Vrije Universiteit
Wat zijn de empirische gegevens over de relatie tussen gewapende conflicten en religie? Hoe ziet een historische reconstructie van diverse episodes in de geschiedenis van de mensheid eruit? Is het behulpzaam om één begrip van religie te hanteren of is het een te massief begrip en zijn er heel diverse typen van religie? Deze verkenning blijkt dan allerlei implicaties te hebben voor de wijze waarop de verhouding van religie en conflict te begrijpen is. Kortom: een soort 360­ graden analyse.

Toegang gratis.

Twee dagen vóór Allerzielen, komt Else-Marie van den Eerenbeemt, familietherapeut, naar de Hooglandse Kerk om te spreken over rouw in de familie. Een man begint een traject bij een coach, om beter te leren omgaan met stress. Hij heeft zijn neiging tot bezorgdheid van zijn moeder, blijkt in het intakegesprek. Zij zwaaide hem altijd uit met een ‘Doe je voorzichtig?’ Als de coach doorvraagt, blijkt dat er – voor zìjn geboorte – een broertje is overleden. Over dit broertje werd zelden gesproken in de familie. Maar hij was zéér aanwezig, in de overbezorgdheid van de moeder.

Dit is maar één voorbeeld van een situatie, die laat zien waar het in contextuele therapie om gaat. Deze ziet een mens nooit als enkeling, maar altijd als onderdeel van een familiesysteem. Overleden familieleden blijven daar een rol in spelen. Het is goed om daar zicht op te hebben. Het is een onderdeel van rouw, om hen hun plaats te geven. Na afloop is er gelegenheid tot napraten. Contextueel pastor ds. Margreet Klokke en contextueel therapeut René Venema zijn erbij aanwezig en aanspreekbaar.

Else-Marie van den Eerenbeemt (1946) is een leerling van de Hongaarse psychiater Ivan Borszomeny Nagy, en gespecialiseerd in familieverhoudingen en intergenerationele dynamiek. Zij biedt persoonlijke begeleiding bij conflicten rond familieverhoudingen, en is lange tijd zelf ook docent geweest in intergenerationele dynamiek. Zij wordt in binnen- en buitenland veel gevraagd voor lezingen. Zij heeft vele boeken op haar naam staan, o.a. ‘De liefdesladder’. Op dit moment brengt ze een podcast uit bij Podimo ‘In de familie’ samen met Hanneke Groenteman.

Mark Wildschut over de waarde van het denken van Byung-Chul Han

Waarom voelen zoveel mensen zich uitgeput, ondanks ongekende vrijheid en welvaart? Waarom verliezen we het vermogen ons werkelijk door een ander te laten raken? En waarom lijken stilte, rituelen en aandacht steeds schaarser te worden?

De Koreaans-Duitse filosoof Byung-Chul Han behoort tot de meest invloedrijke denkers van deze tijd. In een reeks korte, toegankelijke boeken ontwikkelt hij een radicale diagnose van de moderne samenleving. Han laat zien hoe de neoliberale prestatiecultuur steeds dieper doordringt in ons leven. Niet alleen onze economie en politiek veranderen, maar ook onze ervaring van liefde, gemeenschap en uiteindelijk onszelf. Vanuit die diagnose onderzoekt hij hoe dezelfde dynamiek doorwerkt in digitalisering en sociale media.

In de prestatiemaatschappij slaat vrijheid om in zelfexploitatie; burn-out en depressie worden de schaduwzijden van de voortdurende drang om steeds meer uit onszelf te halen. Tegelijk verdwijnt de ervaring van het werkelijk andere. Eros – de kracht waardoor we uit onszelf worden getrokken en ons openen voor een ander – maakt plaats voor narcisme en zelfbevestiging. Rituelen verdwijnen, grote verhalen verliezen hun kracht en het leven raakt versnipperd in een eindeloze stroom van informatie en prikkels.

Maar Han is meer dan een cultuurcriticus. Zijn werk wordt gedragen door de vraag wat de mens nodig heeft om werkelijk mens te blijven. Daarom krijgen aandacht, contemplatie, inactiviteit en rituelen een steeds belangrijkere plaats in zijn denken. In Denken over God vindt hij in de mystiek van Simone Weil een verrassende bondgenoot in zijn zoektocht naar een menselijkheid die in de moderne wereld onder druk is komen te staan.

Waarom spreekt Byung-Chul Han wereldwijd zoveel lezers aan? Wat maakt zijn denken voor Wildschut de moeite van het lezen, vertalen en doordenken waard? En wat heeft Han’s radicale diagnose van onze tijd – én zijn zoektocht naar aandacht, contemplatie en menselijkheid – ons vandaag te bieden?

Welmoed Vlieger over de betekenis van Dag Hammarskjöld voor nu

Dag Hammarskjöld, de tweede secretaris-generaal van de Verenigde Naties, was een man van de wereld én een mens van de stilte. In zijn bijzondere dagboek Merkstenen wordt zichtbaar hoezeer zijn publieke verantwoordelijkheid gevoed werd door een innerlijke oefenweg. Een weg van zelfonderzoek, ontvankelijkheid, waarheid en dienstbaarheid.

Deze middag verkennen we met filosoof en schrijver Welmoed Vlieger Hammarskjöld als ‘publieke mysticus’. Als iemand die juist vanuit de stilte scherper leert zien wat de wereld van hem vraagt. Zijn leven en werk laten zien dat innerlijkheid geen luxe of privézaak is, maar een bron van moed. De moed om verantwoordelijkheid te dragen, trouw te blijven aan wat waar is, en dienstbaar te zijn zonder jezelf centraal te stellen. Hoe doe je dit?

Aan de hand van fragmenten uit Merkstenen en de centrale notie van ‘gelatenheid’ bij Meister Eckhart zoeken we naar wat het leven en werk van Hammarskjöld ons vandaag te zeggen hebben over leiderschap, geweten en publieke verantwoordelijkheid. De middeleeuwse monnik Meister Eckhart was een belangrijke inspiratiebron voor Dag Hammarskjöld.

Welmoed Vlieger studeerde Wetenschap van Godsdienst & Levensbeschouwing en Wijsbegeerte aan de Universiteit van Amsterdam. Zij specialiseerde zich in Meister Eckhart, Søren Aabye Kierkegaard en Dag Hammarskjöld. Momenteel werkt zij aan een promotieonderzoek over innerlijkheid en politiek aan de Vrije Universiteit Amsterdam. Daarnaast is zij al jaren actief als spreker en publicist.